Soạn bài Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa sgk Ngữ văn 10 tập 1

Nội dung bài Soạn bài Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa sgk Ngữ văn 10 tập Một bao gồm đầy đủ bài soạn, tóm tắt, miêu tả, phân tích, cảm nhận, thuyết minh, nghị luận,… đầy đủ những bài văn lớp 10 hay nhất, giúp những em học tốt môn Ngữ văn và ôn thi THPT Quốc gia.


CA DAO THAN THÂN, YÊU THƯƠNG TÌNH NGHĨA

TIỂU DẪN

Ca dao diễn tả đời sống tâm hồn, tư tưởng, tình cảm của nhân dân trong những quan hệ lứa đôi, gia đình, quê hương, quốc gia… Ra đời trong xã hội cũ, ca dao trữ tình là những tiếng hát than thân, những lời ca yêu thương tình nghĩa đựng lên từ thế cuộc còn nhiều xót xa, đắng cay nhưng đằm thắm ân tình của người bình dân Việt Nam sau luỹ tre xanh, bên giấng nước, gốc đa, sân đình… Ngoài ra, cón sở hữu những bài ca dao hí hước thể hiện ý thức lạc quan của người lao động.

Ca dao sở hữu những đặc điểm nghệ thuật riêng, khác với thơ của văn học viết. Lời ca dao thườn ngắn, phần to đặt theo thể lục bát hoặc lục bát biết thể, tiếng nói sắp gũi với lời nói hằng ngày, giàu hình ảnh so sánh, ẩn dụ và đặc thù là lối diễn đạt bằng một số công thức mang đậm sắc thái dân gian.

Cảnh hát đối tại đền Vàng (Gia Lộc, Hải Dương) trong ngày lễ hội 7 – Hai âm lịch


VĂN BẢN

1. Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay người nào

2. Thân em như củ ấu gai
Ruột trong thì trắng vỏ ngoài thì đen
Người nào ơi, nếm thử mà xem!
Nếm ra, mới biết rằng em ngọt bùi.

3. Trèo lên cây khế nửa ngày,
Người nào làm đau xót lòng này, khế ơi!
Mặt trăng sánh với mặt trời,
Sao Hôm (1) sánh với sao Mai (2) chằng chằng.
Mình ơi! Sở hữu nhớ ta chăng?
Ta như sao Vượt (3) chờ trăng giữa trời.

4. Khăn thương nhớ người nào,
Khăn rơi xuống đất.
Khăn thương nhớ người nào,
Khăn vắt lên vai.Khăn thương nhớ người nào,
Khăn chùi nước mắt.
Đèn thương nhớ người nào,
Mà đèn ko tắt.
Mắt thương nhớ người nào,
Mắt ngủ ko yên.
Đêm qua em những lo phiền,
Lo vì một nỗi ko yên một bề…

5. Ước gì sông rộng một gang,
Bắc cầu dải yếm để chàng sang chơi.

6. Muối ba năm muối đang còn mặn
Gừng chín tháng gừng hãy còn cay
Đôi ta nghĩa nặng tình dày
Sở hữu xa nhau đi nưa cũng ba vạn sáu nghìn ngày mới xa.

(Vũ Ngọc Phan – Tục ngữ, ca dao, dân ca Việt Nam, NXB Khoa học xã hội, in lần thứ 8, Hà Nội, 1978)

Dưới đây là phần Hướng dẫn Soạn bài Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa sgk Ngữ văn 10 tập Một đầy đủ và ngắn gọn nhất. Nội dung chi tiết câu trả lời từng nghi vấn những bạn xem dưới đây:


HƯỚNG DẪN HỌC BÀI

Nội dung chính:

Nỗi niềm đau xót, đắng cay và tình cảm yêu thương, chung thủy của người bình dân trong xã hội cũ được bộc lộ chân tình và sâu sắc qua chùm ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa. Đồng thời, qua đó tô đậm thêm vẻ đẹp tâm hồn của người lao động trong những câu ca và lên án, tố cáo, phê phán những thế lực phong kiến đã giày xéo quyền sống, quyền hạnh phúc, yêu thương và hạnh phúc lứa đôi của con người.


1. Câu Một trang 84 Ngữ văn 10 tập 1

Bài 1, 2

a) Hai lời than thân đều mở đầu bằng Thân em như… với âm điệu xót xa, ngậm ngùi. Người than thấn là người nào và thân phận họ như thế nào?

b) Thân phận sở hữu nét chung nhưng nỗi đau của từng người lại mang sắc thái riêng được diễn tả bằng những hình ảnh so sánh, ẩn dụ khác nhau. Anh (chị) cảm nhận được gì qua mỗi hình ảnh? (Chú ý mối liên hệ giữa tấm lụa đào với phất phơ giữa chợ biết vào tay người nào; giữa ruột trong thì trắng với vỏ ngoài thì đen).

Trong nỗi đau đó, ta vẫn thấy nét đẹp của họ. Đó là nét đẹp gì và nó được ẩn chứa trong lời than thân như thế nào?

Trả lời:

a) – Người than thân là những người phụ nữ trong xã hội cũ.

– Họ sở hữu thân phận bé nhỏ, thiệt thòi, xấu số.

b) Thân phận sở hữu nét chung (đều bị phụ thuộc, trị giá ko được người nào biết tới) nhưng nỗi đau của từng người lại khác nhau:

– Cô gái trong bài ca dao số Một ý thức được sắc đẹp, tuổi xuân và trị giá của mình (như tấm lụa đào đẹp đẽ, quý giá) nhưng thân phận chông chênh, ko biết sẽ vào tay người nào, chẳng khác gì một món hàng phụ thuộc vào kẻ bán người sắm.

– Cô gái trong bài ca dao số Hai sở hữu sự tự ý thức mạnh mẽ và da diết. Lời thơ vừa mời mọc, vừa da diết, trị giá của cô ko được người nào biết tới ẩn sau dung mạo bên ngoài xấu xí (vỏ ngoài thì đen). Bài ca dao đề cao trị giá thực của người con gái (ruột trong thì trắng).


2. Câu Hai trang 84 Ngữ văn 10 tập 1

Bài 3

a) Cách mở đầu bài ca dao này sở hữu gì khác với hai bài trên? Anh (chị) hiểu từ “người nào” trong câu “Người nào làm đau xót lòng này, khế ơi!” như thế nào?

b) Mặc dầu lỡ duyên, tình nghĩa vẫn vững bền, thuỷ chung. Điều đó được nói lên bằng một hệ thống so sánh, ẩn dụ như thế nào? Vì sao những tác giả dân gian lại lấy những hình ảnh của thiên nhiên, vũ trụ để khẳng định tình nghĩa của con người?

c) Phân tích để làm rõ vẻ đẹp của câu cuối “Ta như sao Vượt chờ trăng giữa trời” (xem kĩ chú thích)

Trả lời:

a) – Bài ca dao tiêu dùng lối đưa đẩy, gợi cảm hứng trèo lên cây khế nửa ngày đãi đằng nỗi đau xót vì lỡ làng duyên phận và thường là lời của những chàng trai.

– Từ người nào trong câu Người nào làm đau xót lòng này, khế ơi chỉ xã hội phong kiến xưa từng ngăn cách, làm tan nát nhiều mối tình vì những quy định thói quen khắc nghiệt.

b) – Tình nghĩa con người vững bền, thủy chung được thể hiện qua những hình ảnh ẩn dụ, so sánh đặc sắc như trời, trăng, sao.

– Sự thủy chung đó sánh với thiên nhiên, vũ trụ vĩnh hằng, ko bao giờ thay đổi.

c) – Câu cuối Ta như sao Vượt chờ trăng giữa trời thể hiện rõ vẻ đẹp của tình yêu và sự thủy chung của lứa đôi.

– Câu thơ khẳng định sự đợi chờ sắt son, mòn mỏi bất chấp sự đơn chiếc và sự chảy trôi của thời kì.

– Nỗi buồn và sự chờ đợi, trông ngóng về một mối tình lỡ làng đó qua hình ảnh sao Vượt hiện lên vừa đẹp, vừa thơ, vừa đáng trân trọng.


3. Câu 3 trang 84 Ngữ văn 10 tập 1

Bài 4: Thương nhớ vốn là một tình cảm khó hình dung – nhất là thương nhớ người yêu – vậy mà trong bài ca dao này, nó lại được diễn tả một cách thật cụ thể, tinh tế và gợi cảm. Đó là nhơ thủ pháp gì và thủ pháp đó đã tạo được hiệu quả nghệ thuật như thết nào (phân tích thêm cách gieo vần trong thể thơ bốn tiếng của bài ca dao)?

Trả lời:

– Bài ca dao sử dụng những hình ảnh biểu tượng với thủ pháp nhân hóa (khăn, đèn), hoán dụ (mắt) để diễn tả nỗi thương nhớ một cách cụ thể, tinh tế, gợi cảm.

– Hình ảnh khăn đây là vật kỉ niệm, vật trao duyên gợi nhớ về người thương, vật này lại luôn vấn vít bên người con gái như cùng sẻ chia nỗi niềm.

Khăn gắn với những hoạt động xuống, lên, rơi, vắt bộc lộ nỗi lòng ngổn ngang và cồn cào thương nhớ của người con gái, trong bất kì hoạt động nào cô cũng ko nguôi nhớ về người thương.

+ Hình ảnh khăn lặp lại nhiều lần kết hợp việc tiêu dùng nhiều thanh bằng tạo nên những điệp khúc thương nhớ da diết, sâu đậm.

– Hình ảnh ngọn đèn: giãi bày nỗi nhớ nhung của cô gái đầy ắp cả ngày và đêm, nỗi nhớ làm cho cô thao thức, trằn trọc suốt đêm dài, chỉ sở hữu ngọn đèn bầu bạn sẻ chia.

– Hình ảnh đôi mắt: cách nói hoán dụ cô gái chỉ chính mình, đôi mắt còn là cửa sổ tâm hồn, hình ảnh này đãi đằng nỗi nhớ thiết tha tới ngủ ko yên.


4. Câu 4 trang 84 Ngữ văn 10 tập 1

Bài 5: Chiếc cầu – dải yếm là một hình ảnh nghệ thuật chỉ sở hữu trong ca dao, nói lên ước muốn mãnh liệt của người bình dân trong tình yêu. Hãy phân tích để làm rõ vẻ đẹp đọc đáo của hình ảnh nghệ thuật này (sở hữu thể so sánh với những hình ảnh chiếc cầu khác trong ca dao về tình yêu).

Trả lời:

– Bài ca dao là lời của cô gái thầm nói với người thương. Cô thổ lộ ước muốn trong một ý tưởng táo tợn gắn với hình ảnh chiếc cầu dải yếm độc đáo.

+ Cô ước ao sông rộng một gang, đó là con sông trong mong mỏi để cô bắc cầu dải yếm, chiếc cầu đầy thơ mộng mời người thương. Đó là cây cầu chủ động của người con gái bắc cho người mình yêu, đặt giữa sự ràng buộc nặng nề của lễ giáo phong kiến ta càng trân trọng hơn sự chủ động, táo tợn tới với tình yêu của cô gái.

+ Yếm: vật sắp gũi nhất, thân thiết nhất, gắn bó nhất và liền ngay với trái tim cô, nơi đang đập những nhịp yêu thương mãnh liệt.

– Cây cầu – dải yếm vì vậy vừa thân quen, vừa táo tợn mà lại vô cùng nữ tính.

⇒ Đó ko chỉ là vẻ đẹp của một tình yêu chân tình của cô gái lao động nơi làng quê mà còn là vẻ đẹp của lối diễn tả tình cảm tinh tế, độc đáo, đầy nghệ thuật của người xưa.


5. Câu 5 trang 84 Ngữ văn 10 tập 1

Bài 6: Vì sao lúc nói tới tình nghĩa của con người, ca sao lại tiêu dùng hình ảnh muối – gừng? Phân tích ý nghĩa biểu tượng và trị giá biểu cảm của hình ảnh này trong bài ca dao và tìm thêm một số câu ca dao khác sở hữu sử dụng hình ảnh muối – gừng để minh hoạ.

Trả lời:

– Lúc nói tới tình nghĩa con người, ca dao sử dụng hình ảnh muối gừng vì đây là những gia vị thân thuộc, dân dã trong bữa ăn đời thường hoặc là vị thuốc đơn sơ gắn bó với người bình dân lúc những lúc đau ốm.

– Ca dao sử dụng những hình ảnh này nói tới ý thức đồng cam cùng khổ, sự gắn bó cả trong cuộc sống và nhất là những lúc khó khăn, đau yếu.

– Ý nghĩa biểu tượng và trị giá biểu cảm của hình ảnh này trong bài ca dao:

+ Biểu tượng gừng cay, muối mặn trong bài ca dao dành cho tình nghĩa thủy chung của vợ chồng, bởi họ phải trải qua gian lao, thử thách mới thấy rõ tình nghĩa của nhau → tình nghĩa vững bền, dài lâu như vị mặn, vị cay của gừng muối.

+ Lối nói trùng điệp, nhấn mạnh, tiếp nối để đi tới khẳng định Sở hữu xa nhau…mới xa (100 năm – một đời người), câu ca dao cuối cùng kéo dài nhấn mạnh nghĩa vợ tình chồng còn mãi, họ sẽ ko bao giờ xa cách nhau.

– Bài ca dao khác tiêu dùng hình ảnh muối – gừng: Tay nâng chén muối đĩa gừng/Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau.


6. Câu 6 trang 84 Ngữ văn 10 tập 1

Qua chùm ca dao đã học, anh (chị) thấy những biệtn pháp nghệ thuật nào thường được tiêu dùng trong ca dao? Những giải pháp đó sở hữu nét gì khác so với nghệ thuật thơ của văn học viết?

Trả lời:

– Những giải pháp nghệ thuật thường tiêu dùng trong ca dao là: những mô thức mở đầu thân thuộc (thân em như…), những hình ảnh mang tính biểu tượng (chiếc cầu, chiếc yếm, khăn, ngọn đèn, gừng, muối…), giải pháp so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, thể thơ lục bát, song thất lục bát.

– Những giải pháp này được sử dụng mang đậm màu sắc dân gian vì đây là sáng tác của tập thể, ko mang màu sắc tư nhân như trong những sáng tác của văn học viết.


LUYỆN TẬP

1. Câu Một trang 85 Ngữ văn 10 tập 1

Tìm 5 bài ca dao mở đầu bằng Thân em như… và phân biệt sắc thái ý nghĩa của chúng.

Trả lời:

“Thân em như thể bèo trôi
Sóng dập gió dồi biết tấp vào đâu”

→ Sắc thái ý nghĩa: Nỗi lo lắng về số phận cập kênh, lênh đênh, vô định.

“Thân em như miếng cau khô
Người thanh tham mỏng, người thô tham dày”

→ Sắc thái ý nghĩa: Thở than về thế cuộc ko được làm chủ số phận của chính mình, phải thuận theo ý muốn của người khác.

“Thân em như cá giữa rào
Kẻ chài, người lưới biết vào tay người nào ?”

→ Sắc thái ý nghĩa: Nỗi lo về tương lai mù mịt, bất định.

“Thân em như trái bần trôi
Sóng dập gió dồi biết tấp vào đâu”

→ Sắc thái ý nghĩa: Nỗi lo lắng về số phận cập kênh, lênh đênh, vô định.

“Thân em như cam quýt bưởi bòng
Ngoài tuy đắng cay trong lòng ngọt ngon”

→ Sắc thái ý nghĩa: Lời bộc bạch về tấm lòng, phẩm chất tốt đẹp bên trong.


2. Câu 2* trang 85 Ngữ văn 10 tập 1

Tìm thêm những bài ca dao nói về nỗi nhớ người yêu, về mẫu khăn để thấy bài Khăn thương nhớ người nào vừa nằm trong hệ thống của những bài ca dao đó lại vừa sở hữu vị trí đặc thù, độc đáo riêng. Từ đó, lí giải ý nghĩa câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm: “Quốc gia là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm” (trích trường ca Mặt đường khát vọng).

Trả lời:

– Gửi khăn, gửi áo, gửi lời
Gửi đôi chàng mạng cho người đàng xa.

– Nhớ lúc khăn mở trầu trao
Mồm chỉ cười nụ biết bao nhiêu tình.

– Bài ca dao “Khăn thương nhớ người nào” tuy vẫn nằm trong hệ thống những bài ca dao thương nhớ trên đây nhưng nó vẫn sở hữu điểm riêng: Nỗi nhớ trong bài ca dao này vừa cụ thể, sinh động hơn lại vừa tổng hợp khái quát nhiều cung bậc hơn

– “Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trên nỗi nhớ thầm” (Nguyễn Khoa Điềm)

⇒ Nguyễn Khoa Điềm lấy ý từ ca dao nhưng khái quát lên cấp độ cao hơn lúc tình cảm lứa đôi hòa quyện vào tình yêu quốc gia.


CÁC BÀI VĂN HAY


Bài trước:

  • Hướng dẫn Viết bài làm văn số Hai sgk Ngữ văn 10

Bài tiếp theo:

  • Soạn bài Đặc điểm của tiếng nói nói và tiếng nói viết sgk Ngữ văn 10 tập 1

  • Những bài soạn Ngữ văn 10 khác:
  • Để học tốt môn Toán lớp 10
  • Để học tốt môn Vật lí lớp 10
  • Để học tốt môn Hóa học lớp 10
  • Để học tốt môn Sinh vật học lớp 10
  • Để học tốt môn Lịch sử lớp 10
  • Để học tốt môn Địa lí lớp 10
  • Để học tốt môn Tiếng Anh lớp 10
  • Để học tốt môn Tiếng Anh lớp 10 thí điểm
  • Để học tốt môn Tin học lớp 10
  • Để học tốt môn GDCD lớp 10

Trên đây là phần Hướng dẫn Soạn bài Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa sgk Ngữ văn 10 tập Một đầy đủ và ngắn gọn nhất. Chúc những em làm bài Ngữ văn thật tốt!


“Bài tập nào khó đã sở hữu giaibaisgk.com“


Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *