LIPIT – Khái niệm, phân loại, tính chất hóa học và ứng dụng của chất béo

Lipit là một chất cần thiết cho thân thể. Vậy lipit là gì? Chất béo là gì? Chất béo mang những tính chất như thế nào và ứng dụng của nó ra sao? Trong bài viết hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu những vấn đề này nhé!

1. Khái niệm, phân loại Lipit

Lipit là những hợp chất hữu cơ mang trong tế bào sống, ko hòa tan trong nước nhưng tan nhiều trong những dung môi hữu cơ ko phân cực (như clorofom, ete, xăng, dầu…).

Phân to lipit là những este phức tạp, gồm: chất béo, sáp, steroit, phopholipit…

2. Khái niệm và trạng thái tự nhiên của chất béo

2.1. Chất béo là gì?

– Chất béo là trieste của glycerol và axit béo, gọi chung là triglixerit hay triaxylglixerol.

– Axit béo là axit đơn chức mang mạch cacbon dài, ko phân nhánh. VD:

  • (CH3[CH2]14COOH: axit panmitic
  • (CH3[CH2]16COOH: axit steric
  • cis-(CH3[CH2]7CH=CH[CH2]7COOH: axit oleic

– Chất béo mang công thức chung:

Trong đó: R1, R2, R3 là những gốc hidrocacbon no hoặc ko no, ko phân nhánh.

2.2. Trạng thái tự nhiên của chất béo

– Chất béo là thành phần chính của dầu mỡ động vật, thực vật.

– Sáp tiêu biểu là sáp ong.

– Steroit và photpholipit tồn tại và đóng vai trò quan yếu trong thân thể sống.

3. Tính chất của chất béo

3.1. Tính chất vật lý

– Ở t° phòng, chất béo tồn tại ở trạng thái lỏng hoặc rắn.

Trạng thái rắn: trong phân tử chất béo mang gốc hidrocacbon no. VD: mỡ bò, mỡ cừu…

Trạng thái lỏng: trong phân tử chất béo mang gốc hidocacbon ko no. VD: dầu phộng, dầu vừng, dầu dừa, dầu cá…

– Tính tan: chất béo nhẹ hơn nước và ko tan trong nước nhưng tan nhiều trong những dung môi hữu cơ. VD: clorofom, ete, hexan, benzen…

3.2. Tính chất hóa học

a) Phản ứng thủy phân trong môi trường axit

Chất béo bị thủy phân trong môi trường axit lúc đun nóng với nước tạo ra glycerol và những axit béo:

b) Phản ứng xà phòng hóa

Đun nóng chất béo với dd kiềm (NaOH hay KOH) tạo ra glixerol và muối của những axit béo. Những muối này chính là xà phòng. Phản ứng trên được gọi là phản ứng xà phòng hóa.

c) Phản ứng hidro hóa (phản ứng cùng hidro của chất béo lỏng)

Chất béo ko no tác dụng với hidro ở t° và p cao với xúc tác Ni. Hidro cùng vào nối đôi C=C.

(C17H33COO)3C3H5 (lỏng) + 3H2 → (C17H35COO)3C3H5 (rắn) (xt: Ni, 175 – 190 °C)

d) Phản ứng oxi hóa

Liên kết C=C mang trong chất béo bị oxi hóa chậm bởi oxi trong phông khí tạo thành peoxit. Peoxit sau đó bị phân hủy thành những sản phẩm mang mùi khó chịu.

4. Ứng dụng của chất béo

– Chất béo là một loại thức ăn quan yếu của con người.

– Là vật liệu để tổng hợp nhiều chất cần thiết cho thân thể.

– Trong công nghiệp, chất béo tiêu dùng trong sản xuất xà phòng, glixerol, chế biến thực phẩm.

– Ngoài ra, chất béo còn được tiêu dùng trong sản xuất đồ hộp, mì sợi… Một số dầu thực vật được tiêu dùng làm nhiên liệu cho động cơ diesel.

Giải bài tập về tính chất của Lipit – Chất béo

Câu 1. Chất béo là gì? Dầu ăn và mỡ động vật mang đặc điểm gì khác nhau về cấu tạo và tính chất vật lí? Cho VD minh họa.

Bài làm:

– Chất béo là trieste của glycerol và axit béo, gọi chung là triglixerit hay triaxylglixerol.

Công thức cấu tạo chung của chất béo là:

 Trong đó: R1, R2, R3 là những gốc hidrocacbon no hoặc ko no, ko phân nhánh.

– Dầu ăn và mỡ động vật đều là este của glixerol và những axit béo. Đặc điểm khác nhau giữa chúng:

– Dầu ăn: thành phần là những axit béo mang gốc hidrocacbon ko no, chúng ở trạng thái lỏng. VD: (C17H33COO)3C3H5

– Mỡ động vật: thành phần là những axit béo mang gốc hidrocacbon no, chúng ở trạng thái rắn. VD: (C17H35COO)3C3H5

Câu 2. Phát biểu nào sau đây ko đúng ?

A. Chất béo ko tan trong nước.

B. Chất béo ko tan trong nước, nhẹ hơn nước nhưng tan nhiều trong dung môi hữu cơ.

C. Dầu ăn và mỡ bôi trơn mang cùng thành phần yếu tố.

D. Chất béo là este của glixerol và axit cacboxylic mạch cacbon dài, ko phân nhánh.

Đáp án đúng: C.

Câu 3. Trong thành phần của một số loại sơn mang trieste của glixerol với axit linoleic C17H31COOH và axit linolenic C1729COOH. Viết CTCT thu gọn của những trieste mang thể mang của Hai axit kể trên với glixerol.

Câu 4. Trong chất béo luôn mang một lượng nhỏ axit tự do. Số miligam KOH tiêu dùng để trung hòa lượng axit tự do trong Một gam chất béo gọi là chỉ số axit của chất béo. Để trung hòa 2,8 g chất béo cần 3 ml dd KOH 0,1M. Tính chỉ số axit của chất béo kể trên.

Giải:

Ta mang:nKOH = 0,003 x 0,1 = 0,0003 (mol)

⇒ mKOH = 0,0003 x 56 = 0,0168 (g) = 16,8 (mg)

⇒ Số mg KOH cần tiêu dùng để trung hòa Một g chất béo là: x = (16,8 x 1) / 2,8 = 6

Vậy chỉ số axit của mẫu chất béo trên là 6.

Câu 5. Tổng số miligam KOH tiêu dùng để trung hòa hết lượng axit tự do và xà phòng hóa hết lượng este trong Một gam chất béo được gọi là chỉ số xà phòng hóa của chất béo. Tính chỉ số xà phòng hóa của mẫu chất béo mang chỉ số axit bằng 7 chứa tristearoylglixerol còn lẫn một lượng axit stearic.

Giải:

– Khối lượng KOH cần tiêu dùng để trung hòa axit là 0,07 gam

⇒ nKOH = 0,07/56 = 0,125.10-3 (mol)

– Khối lượng C17H35COOH trong Một gam chất béo là :

mC17H35COOH = 0,125.10-3 x 284 = 35,5.10-3 (gam)

– Số mol tristearoyglixerol trong Một gam chất béo:

(1 – 35,5.10-3)/890 = 1,0837.10-3 (mol)

⇒ nKOH = 3 x 1,0837.10-3 (mol)

⇒ mKOH = 3 x 1,0837.10-3 x 56 x 1000 = 182 (mg)

Chỉ số xà phòng hóa của chất béo: 182 + 7 = 189.

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *